اندومتریوز در محل سزارین یکی از عوارض نادر اما قابل توجه جراحی سزارین است که اغلب باعث درد و ناراحتی شدید میشود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که بافت اندومتریال، که به طور طبیعی در داخل رحم رشد میکند، در محل برش جراحی سزارین کاشته شده و رشد غیرطبیعی پیدا کند. این مشکل اغلب سالها پس از عمل جراحی ظاهر میشود و به اشتباه با سایر بیماریهای شکمی یا مشکلات گوارشی اشتباه گرفته میشود. شناخت علائم، روشهای تشخیصی و درمان این بیماری برای پزشکان و بیماران کاملا ضروری است.
علت ایجاد اندومتریوز در محل سزارین
علت دقیق اندومتریوز در محل سزارین به طور کامل مشخص نیست، اما یکی از مهمترین فرضیات، کاشت تصادفی سلولهای اندومتریال در هنگام جراحی سزارین است. در طول جراحی، این سلولها به بافتهای اطراف برش منتقل میشوند و در آنجا شروع به رشد میکنند. عوامل زیر میتوانند احتمال بروز این مشکل را افزایش بدهند:
- تکرار جراحی سزارین
هر بار که یک زن تحت عمل سزارین قرار میگیرد، خطر انتقال سلولهای اندومتریال به محل جراحی افزایش پیدا میکند. در طی سزارین، این سلولها به صورت ناخواسته در محل برش باقی میمانند و پس از مدتی رشد میکنند و باعث ایجاد اندومتریوز میشوند. با افزایش تعداد دفعات سزارین، احتمال تجمع این سلولها بیشتر میشود و خطر بروز اندومتریوز در محل زخم افزایش مییابد. بنابراین، زنانی که چندین بار سزارین داشتهاند، بیشتر در معرض این عارضه قرار دارند.
- عدم شست و شوی کافی محل جراحی برای حذف سلولهای اندومتریال
در حین عمل سزارین، سلولهای اندومتریال از لایه داخلی رحم جدا و به محل جراحی منتقل میشوند. اگر محل برش و بافتهای اطراف به طور کامل شست وشو نشوند، این سلولها در ناحیه اسکار کاشته میشوند و با رشد غیرطبیعی، باعث ایجاد اندومتریوز میشوند. استفاده از تکنیکهای جراحی دقیق و شست و شوی مناسب محل برش خطر بروز این مشکل را کاهش میدهد.
- ویژگیهای ژنتیکی و سیستم ایمنی فرد
برخی از خانمها به دلایل ژنتیکی بیشتر مستعد ابتلا به آندومتریوز هستند. مطالعات نشان داده که وجود سابقه خانوادگی اندومتریوز خطر ابتلا به این بیماری را افزایش میدهد. علاوه بر این، ضعف یا تغییر در عملکرد سیستم ایمنی باعث میشود که بدن نتواند به درستی با رشد غیرطبیعی سلولهای اندومتریال مقابله کند. در نتیجه، این سلولها در محل جراحی رشد میکنند و باعث اندومتریوز در محل سزارین میشوند.
- تعداد دفعات بارداری و تغییرات هورمونی
بارداری و تغییرات هورمونی مرتبط با آن تأثیر قابلتوجهی بر رشد و گسترش سلولهای اندومتریال دارد. در دوران بارداری، سطح استروژن و پروژسترون به طور قابل توجهی تغییر میکند، که این امر باعث تحریک رشد سلولهای اندومتریال میشود.
علاوه بر این، زنانی که چندین بار باردار شدهاند و سزارینهای مکرر داشتهاند، بیشتر در معرض کاشت ناخواسته این سلولها در محل برش جراحی قرار دارند. این تغییرات هورمونی و دفعات بارداری میتوانند زمینهساز ایجاد اندومتریوز در محل سزارین شوند.
همه آنچه درباره عوارض زایمان سزارین باید بدانید!
علائم اندومتریوز در محل سزارین
علائم این بیماری معمولا چندین ماه تا چند سال پس از عمل سزارین ظاهر میشوند. شایعترین علائم آن عبارتاند از:
- درد مزمن یا متناوب در محل برش سزارین
این درد به صورت طولانیمدت باقی میماند یا به طور متناوب ظاهر میشود، به ویژه حین فعالیتهای فیزیکی یا فشار بر ناحیه جراحی
- تشدید درد در دوران قاعدگی
به خاطر تاثیرات هورمونی بر بافتهای اندومتریوز، درد در زمان قاعدگی اغلب شدیدتر از درد معمول پس از جراحی است.
- وجود توده سفت و دردناک در زیر پوست شکم
در برخی از بیماران، یک توده قابل لمس در محل برش سزارین ایجاد میشود که معمولا سفت، متحرک و همراه با درد است.
- تورم و حساسیت در ناحیه اسکار جراحی
بافتهای آسیبدیده در واکنش به رشد سلولهای اندومتریال متورم و به لمس حساس میشوند.
- تغییر رنگ پوست در ناحیه برش
به خاطر التهاب مزمن و تغییرات عروقی، گاهی پوست ناحیه تیره یا متمایل به قرمز میشود.
براساس مقاله منتشر شده در مجله معتبر healthline :
اگر بافت آندومتر از محل برش سزارین در دیواره شکم به بیرون از رحم رشد کند، به آن اندومتریوز گفته میشود. اما اگر این بافت داخل دیوارههای رحم و در محل زخم برش سزارین رشد کند، به آن آدنومیوز میگویند.برخی از علائم این دو بیماری مشابهاند، از جمله دردهای قاعدگی و درد لگنی.
تشخیص اندومتریوز در محل سزارین
تشخیص اندومتریوز در محل سزارین با بررسی دقیق علائم بیمار و انجام معاینه فیزیکی آغاز میشود. بیمارانی که از درد مزمن یا متناوب در محل برش سزارین شکایت دارند، به خصوص اگر این درد در دورههای قاعدگی تشدید شود، باید از نظر اندومتریوز بررسی شوند. در معاینه بالینی، شاید پزشک تودهای سفت و دردناک را در زیر پوست شکم لمس کند. با این حال، برای تایید تشخیص، انجام روشهای تصویربرداری ضروری است.
سونوگرافی اولین روش تصویربرداری مورد استفاده است که وجود توده در محل برش سزارین را نشان میدهد. با این حال، در برخی موارد، وضوح آن برای تشخیص قطعی کافی نیست. در چنین شرایطی، MRI بهعنوان یک روش پیشرفتهتر، به پزشک کمک میکند تا ماهیت بافت، میزان گسترش ضایعه و ارتباط آن با سایر بافتهای اطراف را ارزیابی کند. در صورت وجود توده مشکوک و نیاز به تایید قطعی، نمونهبرداری انجام میشود که در آن نمونهای از بافت آسیبدیده برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا وجود سلولهای اندومتریال مشخص شود.
روشهای درمانی اندومتریوز در محل سزارین
انتخاب روش درمان به شدت علائم، اندازه ضایعه و تأثیر آن بر کیفیت زندگی شما بستگی دارد. درمانهای موجود شامل موارد زیر هستند:
۱.درمان دارویی
برای کاهش درد و کنترل رشد بافت اندومتریال، امکان دارد که از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی و هورموندرمانی استفاده شود. قرصهای ضدبارداری، آگونیستهای GnRH و پروژستینها در برخی موارد کمک میکنند.
۲.جراحی
در موارد شدید که داروها موثر نیستند، برداشتن ضایعه از طریق جراحی توصیه میشود. این جراحی اغلب با روشهای زیر انجام میشود:
- جراحی باز: در مواردی که ضایعه بزرگ باشد
- جراحی لاپاروسکوپی: برای برداشتن ضایعات کوچک با حداقل آسیب به بافتهای اطراف
۳.درمانهای مکمل
برخی از روشهای غیردارویی مانند طب سوزنی، تغییر رژیم غذایی و فیزیوتراپی به کاهش علائم کمک میکنند، اما جایگزین درمانهای اصلی محسوب نمیشوند.
پیشگیری از اندومتریوز در محل سزارین
اگرچه نمیتوان کاملا از این بیماری پیشگیری کرد، اما رعایت برخی نکات تا حدودی خطر آن را کاهش میهد. این نکات عبارتند از:
- استفاده از تکنیکهای جراحی دقیق برای کاهش انتقال سلولهای اندومتریال
- شست و شوی کامل حین جراحی برای حذف سلولهای باقیمانده
- انتخاب روش زایمان طبیعی در صورت امکان و اجتناب از سزارین غیرضروری
اندومتریوز در محل سزارین یک بیماری نادر اما دردناک است که تشخیص و درمان به موقع آن اهمیت زیادی دارد. آگاهی از علائم، روشهای تشخیصی و درمانی به شما کمک میکند تا سریعتر به پزشک مراجعه و از عوارض جدی جلوگیری کنید. اگر بعد از سزارین دچار درد مزمن یا علائم غیرعادی شدهاید، بهتر است برای بررسیهای بیشتر به متخصص مراجعه کنید.